タブラ・バンティナ
From Wikipedia, the free encyclopedia
タブラ・バンティナ(ラテン語で「バンティア出土の板」の意)は、青銅製の板であり、オスク語の主要な資料の一つである。オスク語はラテン語と密接に関連した、すでに死語となったインド・ヨーロッパ語族の言語である。これは1790年にイタリアのバジリカータ州に位置するバンツィ(古代には「バンティア」と呼ばれた)の近郊で発見された。現在はナポリ国立考古学博物館に所蔵されている[1][2]。
この破損した青銅板の別片である「アダメステアーノ断片」は、釘が通されて板を壁に固定していた穴を示している。この穴の両側における文字の配置から、ラテン語面が原初のものであり、その後すでに碑文が刻まれていた板の裏面がオスク語碑文に転用されたことが判明した。この断片は1967年にマリオ・トレッリによって発見されたものであり、原初の板の下部にあたると考えられている。現在はヴェノーザ国立考古学博物館に所蔵されている[1][2]。
内容
テキスト
第一パラグラフ
3-8行 (最初の二行は損傷が大きく明瞭に読めない)
オスク語 (3) ...deiuast maimas carneis senateis tanginud am ... (4) XL osiins, pon ioc egmo comparascuster. Suae pis pertemust, pruter pan ... (5) deiuatud sipus comenei, perum dolum malum, siom ioc comono mais egmas touti- (6)cas amnud pan pieisum brateis auti cadeis amnud; inim idic siom dat senates (7) tanginud maimas carneis pertumum. Piei ex comono pertemest, izic eizeic zicelei (8) comono ni hipid.[4]
ラテン語 (3) ...iurabit maximae partis senatus sententia [dummodo non minus] (4) XL adsint, cum ea res consulta erit. Si quis peremerit, prius quam peremerit, (5) iurato sciens in committio sine dolo malo, se ea comitia magis rei publicae causa, (6) quam cuiuspiam gratiae aut inimicitiae causa; idque se de senatus (7) sententia maximae partis perimere. Cui sic comitia perimet (quisquam), is eo die (8) comitia non habuerit.[4]
翻訳 (3)……彼は、審議中に、元老院の多数の同意のもとで、かつ出席者が40名未満でない場合に、宣誓を行わなければならない。もし誰かが介入権によって会議を妨げる場合、その妨害を行う前に、(4)彼は会議において、欺瞞なく意図的に宣誓しなければならない。その宣誓の内容は、会議を妨害するのは、(5)むしろ誰かに対する好意や悪意からではなく、公共の利益のためである、というものでなければならない。(6)そしてそれもまた、元老院の多数の判断に従うものである。このようにして会議が妨害された場合、その会議の議長たる行政官は、その日に会議を開催してはならない。 注記:オスク語 carn-「部分、断片」は、ラテン語 carn-「肉」(英語 carnivore に見られる)と関連しており、これは「切る」を意味する印欧祖語 (s)ker- に由来する――ラテン語のこの語は当初「(肉の)断片」を意味していたらしい[5]。オスク語 tangin-「判断、同意」は、最終的には英語 think と関係している。
この箇所の冒頭近くに見られる定型句 senateis tanginud は、おそらくラテン語の一般的な法的定型句 de senatus sententia(「元老院の決定によって」)の語義借用(意味借用、カルク)である[6]。
第一パラグラフ
8–11行
オスク語
(8) ...Pis pocapit post post exac comono hafies meddis dat castris loufir (9) en eituas, factud pous touto deiuatuns tanginom deicans, siom dateizasc idic tangineis (10) deicum, pod walaemom touticom tadait ezum. nep fefacid pod pis dat eizac egmad min[s] (11) deiuaid dolud malud. Suae pis contrud exeic fefacust auti comono hipust, molto etan- (12) -to estud: n.
.[7]
ラテン語 (8) ...Quis quandoque post hac comitia habebit magistratus de capite (9) vel in pecunias, facito ut populus iuras sententiam dicant, se de iis id sententiae (10) deicum, quod optimum populum censeat esse, neve fecerit quo quis de ea re minus (11) iuret dolo malo. Si quis contra hoc fecerit aut comitia habuerit, multo tanta esto: n. MM.[7]
翻訳 (8) …今後、死刑に関する訴訟あるいは罰金に関する訴訟において集会を開催するいかなる執政官であっても、(9) 彼は人民に判断を下させるべし。ただし、その際、彼らが「自らの判断を公共の最善の利益のためと信じてそのような判決を下すであろう」と誓った後に行うべし。(10) そして彼は、この件に関して、誰も欺きをもって誓うことを防がねばならない。もし誰かがこれに反して行動したり評議を開いたりした場合、(11) 罰金はセステルティウス2000とするべし。 注記:11行において、「suae pis contrud exeic fefacust(もし誰かがこれに反して行動したならば)」という句が現れるが、これは17行および25行にも繰り返される。ただし動詞が異なり、後者では pruhipust が用いられている。この表現は、ラテン語の法的定式句 si quis adversus ea fecerit(もし誰かがこれらに反して行動したならば) の逐語的借用であると考えられる。
第三パラグラフ
オスク語 Suaepis pru meddixud altrei castrous auti eituas (14) zicolom dieust, izic comono ni hipid ne pon op toutad petirupert urust sipus perum dolom (15) mallom in. trutum zico. touto peremust. Petiropert,neip mais pomtis com preiuatud actud (16) pruterpam medicatinom didest, in, pon posmom con preiuatud urust eisucen ziculud (17) zicolom XXX nesimum comonomni hipid. Suae pis contrud exeic fefacust ionc suaepis (18) herest meddis moltaum, licitud, ampert mistreis aeteis eituas licitud.
翻訳 もし、いかなる裁判官であれ、死刑あるいは罰金にかかわる訴訟において他者に対して裁判の日を指定した場合、彼は、人民の面前において、欺きなく四度告発を行い、そして人民が第四日について告知されるまでは、会議を開いてはならない。告発は必ず四度行わなければならず、五度を超えてはならない。そして、最後に被告と論じた後は、その日から三十日以内に会議を開いてはならない。もし誰かがこれに反して行動した場合、もし裁判官が罰金を定めたいと望むならば、それは許される。しかし、その場合も有罪者の財産の半分未満に限られるべきである。
オスク語の法的表現 perum dolom mallom(14–15行)は、広く用いられていたラテン語の法的表現 sine dolo malo(「悪意なく」「不正な意図なく」)の借用翻訳(意味借用)であると思われる。さらに、sipus (perum) dolom mallom は、ラテン語の一般的な法的表現 sciens dolo malo(「悪意をもって、知りながら」)を反映しているように見える[6]。
また、suae pis contrud exeic fefacust ionc suae pis herest meddis moltaum licitud(「もし誰かがこれに反して行動したならば、もし裁判官が彼に罰金を科そうと望むなら、それは許される」)という定型句は、本質的には3世紀のラテン語法的表現 sei quis aruorsu hac faxit ... seiue mac[i]steratus uolet moltare, [li]cetod(「もし誰かがこれに反して行動したならば…もし裁判官が罰金を科そうと望むなら、それは許される」)を逐語的に翻訳したものである[8]。
第四パラグラフ
オスク語 Pon censtur (19) Bansae toutam censazet pis ceus Bantins fust, censamur esvf in, eituam poizad ligud (20) iusc censtur censaum angetuzet Aut suaepis censtomen nei cebnust dolud mallud (21) in. eizeic uincter, esuf comenei lamatir pr. meddixud toutad praesentid perum dolum (22) mallom, in. amiricatud alio famelo in. ei. siuom paei eizeisfust pae ancensto fust, (23) toutico estud.When the censors shall take the census of the people of Bantia, whoever is a citizen of Bantia shall be rated, himself and his property, according to the law under which these censors shall have proposed to take the census. And if any one fraudulently fails to come to the census, and is convicted of it, let him be scourged (?) in the assembly, under the magistracy of the praetor, in the presence of the people, and let the rest of his household, and all his property which is not rated, become public property without remuneration to him.
翻訳 バンティアの人々の人口調査(ケンスス)を監察官が行う際には、バンティア市民である者は誰であれ、その者自身およびその財産について、当該監察官が提案した法律に従って評価されなければならない。 もし誰かが不正に人口調査への出頭を怠り、そのことで有罪とされた場合、その者は民会において、プラエトルの職権のもと、人民の面前で鞭打たれる(?)ものとし、さらにその者の家族の残余および評価されなかったすべての財産は、補償なくして公有財産となるものとする。
第五パラグラフ
オスク語
Pr, suae praefucus pod post exac Bansaefust, suae pis op eizois com (24) atrud ligud acum herest, auti pru medicatud manim aserum eizazunc egmazum (25) pas exaiscen ligis serif tas set, ne phim pruhipid mais zicolois X nesimois. Suae pis contrud (26) exeic pruhipust, molto etanto estud: n.
. In. suaepis ionc meddis moltaunt herest, licitud.
翻訳 プラエトル、あるいはこれ以後バンティアに任命される長官は、もし誰かが他者に対してこれらの法律に記されている事柄について訴訟を起こしたり、判決が下されたかのように強制的に差押えを行おうとする場合であっても、次の十日間を超えて妨害してはならない。
もし誰かがこれに反して妨害を行った場合、罰金は1000セステルティウスとする。さらに、もし裁判官が罰金を定めようと望む場合、それは許されるが、有罪者の財産の半分未満にかかわる罰金に限られるものとする。
第六パラグラフ
第六パラグラフは第五パラグラフまでより損傷が大きい
オスク語 Pr, censtur Bansae (28) ne pisfu\idy nei suae q. fust, nep censtur fuidj net suae pr. fust. In. suaepii pr. in. suae- . . . (29) ]um nerumfust, izic post eizuc tr.pl. nifuid. Suaepis (30) [contrud exeic tr. pL facus f]ust izic amprufid facus estud. Idic medicifn eizuc (31) ...[pocapid Bansae']... medicim acunumm IV nesimum (32) ... um pod (33) ... medicim.
翻訳 バンティアのプラエトルまたは監察官となる者は、かつて財務官(クァエストル)であった者でなければならず、また、誰もプラエトルでなければ監察官にはなれない。 もし誰かがプラエトルとなった場合、…その後に人民の護民官(トリブヌス)となることはできない。
もしこの規定に反して誰かが護民官に任命された場合、その任命は不正なものであるものとする。
アダメステアーノ断片
翻字
]-LEIIST DOLOM[
]D MALUD SUDANA [
]ONC MEDDIS MOLTAUM H [
]MOLTAUM LICITUD PIS [?] CC ARA [
]STRAM CARNOM ACENEIS USUROM
]N II EH EX AC LIGUD ALLAM
]HIPUST PANTES CENSAS FUST
]S ACENEI POIZEIPID SPENTUD Q
]S IN EISIUSS DEIV ANS DEAVAT
]ENEIS PERUM DOLUM MALOM
注記:この断片の正確な意味は完全には明らかではないが、銀1200ポンドの罰金、人口調査(ケンスス)、および宣誓に関わる内容であると思われる。
まず、先に議論した定型句 perum dolum malum/d を確認すること。
また、ex ac ligud という表現は、非常に一般的なラテン語の法的表現 ex hac(e) lege(「この法律に従って」)の借用であると思われる。
参照文献
- 1 2 3 The New International Encyclopædia, Volume 18, 1910, p. 800, "Tabula Bantina
- 1 2 3 4 Tabula Bantina (Encyclopedia of Ancient History) by Carlos Sánchez-Moreno Ellart
- ↑ Robrecht Decorte, "Sine dolo malo: The Influence and Impact of Latin Legalese on the↵Oscan Law of the Tabula Bantina" Mnemosyne: Brill, 04 Feb 2016: https://core.ac.uk/download/pdf/42338522.pdf
- 1 2 Buck, Carl Darling (2007). A Grammar of Oscan and Umbrian: With A Collection of Inscriptions and a Glossary. Kessinger Publishing. p. 231. ISBN 978-1432691325
- ↑ Watkins, C. The American Heritage Dictionary Indo-European Roots Appendix 3rd ed.
- 1 2 Robrecht Decorte, "Sine dolo malo: The Influence and Impact of Latin Legalese on the Oscan Law of the Tabula Bantina" Mnemosyne: Brill, 04 Feb 2016:
- 1 2 Buck, Carl Darling (2007). A Grammar of Oscan and Umbrian: With A Collection of Inscriptions and a Glossary. Kessinger Publishing. pp. 231–2. ISBN 978-1432691325
- ↑ Zair, N. "Big and small data in ancient languages" Philological Society of UK.
書籍
- Galsterer, Hartmut (1971). "Die lex Osca Tabulae Bantinae. Eine Bestandsaufnahme." Chiron 1, pp. 191–214.
- Tafaro, Sebastiano (2009). "Considerazioni sulla Tabula Bantina (Osca)." Diritto@Storia 8.